2744 inwoners
3 bezoekers online
   
 
januari 2018


9

Oosteeklo Vandaag: kaantjes uit de Smoutpot

Van een smoutpot gesproken.

Van een smoutpot gesproken.

Het woord 'smout' heeft, volgens van Dale, meerdere betekenissen. Eén daarvan wordt omschreven als gewesttaal voor reuzel en reuzel is gesmolten en vervolgens gestold varkensvet. Het is dan ook niet te verwonderen dat het zelfstandig naamwoord 'smout' etymologisch afkomstig is van het werkwoord smelten.Vet is onmisbaar in de keuken. Heden ten dage hebben we hiervoor diverse soorten oliën of plantaardige vetten ter beschikking, maar we zouden het haast vergeten ooit was dierlijk vet het gewone vet dat in de keuken gebruikt werd en hierin bekleedde varkensvet of smout de belangrijkste plaats. Rundvet en boter waren minder beschikbaar en te duur voor de gewone volkskeuken. Het varken werd dan ook met zorg omringd. In een klein kot waarin het soms nauwelijks kon bewegen werd het 'vetgemest' en hiervoor werden kosten noch moeite gespaard. In een koele, donkere plaats kan smout lang bewaard worden.

Er zijn verschillende namen voor de pot waarin dat goedje terecht kwam maar in Oosteeklo wordt hij 'koekpot' genoemd (koek = het lichaamsvet rond de nieren). Voor het opslaan kunnen tal van vaten in aanmerking komen: kommen, kuipjes, boterpotten, inlegpotten, enz... Destijds had elk product echter zijn eigen karakteristiek recipiënt, zo was het voor iedereen op zicht onmiddellijk herkenbaar. Ook de smoutpot had een eigen kenmerkend uiterlijk. In 'Volkshuisraad in Vlaanderen' (Dr. J. Weyns, 1974) wordt de pot duidelijk beschreven. De hoofdkenmerken zijn: de stevige, naar buitenwelvende standring en de naar boven toe verbredende vorm. Die vorm liet toe, gemakkelijk met lepel of vork vet uit de pot te nemen. Voor de duidelijkheid staan er een paar tekeningen bij hoe authentieke smoutpotten er uit zien. Eveneens volgens Weyns werden nog tot na WO I dergelijke smoutpotten gebakken in Lachenen, een gehucht van Lier. Typisch voor de smoutpot was dat het om een herbruikbare verpakking ging. De slager schafte zich potten aan, vulde ze op met smout en stelde ze te koop. Wanneer de pot leeg was bracht de verbruiker hem terug naar de slager en kocht een andere volle pot. Het spreekt voor zich dat de veelvuldige manipulaties deze toch broze aardewerk potten fataal werden. Ze zijn dan ook zeer zeldzaam geworden. 

Bij de renovatie van een huis in de Rijkestraat 39 - in 1975 - werd op zolder een authentieke smoutpot gevonden. Hij had niet enkel de kenmerkende vorm zoals beschreven bij Weyns, maar wat onmiddellijk opviel was de witte kleurlaag die het vet op de binnenwand had achtergelaten. Hij is dus veelvuldig gebruikt geworden. De pot is lichtbruin van kleur, hij is 38 cm hoog, de mondopening heeft een doorsnede van 24 cm en de inhoud is 16 liter. Het is nog een uniek exemplaar. Op internet worden wel diverse stenen potten onder die naam aangeboden maar echte authentieke smoutpotten zijn niet meer te vinden. Deze smoutpot stond model voor het embleem van 'De Orde van de Smoutpot'.

Gezien het zeldzaam geworden karakter van echte koekpotten en ter gelegenheid van het vijfde werkjaar van de Orde van de Smoutpot wordt tijdens de jaarmarkt van maandag 14 september een kopie van deze originele smoutpot voorgesteld. Hij is handgemaakt, genummerd en op de voet staat de tekst 'Orde van de Smoutpot, Oosteeklo'. Geïnteresseerden kunnen hem vanaf dan bestellen. Heb je als lezer een heemkundig item dat je verduidelijkt of uitgelegd wil zien? Stuur het naar 'De Orde van de Smoutpot Ledestraat 38, e-mail: ordevandesmoutpot@oosteeklo.be.

Bron: Oosteeklo Vandaag
Datum: 2009-09-05

Top

Deze website kwam tot stand door de medewerking van: btwebdesign - Drukkerij Stoop - Garage Marc Van de Voorde - H. Wauters-Ingels Bankagent, verzekeringsmakelaar, kredietmakelaar - KBC - MPH computers - Optiek Brigitte Roebben - Record Bank-kantoor Bogaert bvba - Roomijs en diepvriesproducten Jan Bekaert - Sanitair Armin De Craemer - Sanitair Hebbrecht-Laureyns bvba - Sanitairinstallateur De Meester-Vispoel - Tweewielers De Causmaecker - Uitvaartverzorging De Wyn-Funerarium De witte eik - VDsoft BVBA - Walter Van De Velde - Zucara Groep -