2741 inwoners
4 bezoekers online
   
 
oktober 2018


9

Oosteeklo Vandaag: kaantjes uit de Smoutpot

We moeten het eens over bier hebben.

We moeten het eens over bier hebben.

Vlaanderen en België in het bijzonder is heden ten dage het bierland bij uitstek. Echter, in de middeleeuwen werd hier meer wijn dan bier geproduceerd. Tot midden de 17de  eeuw was Vlaanderen zelfs een gewaardeerd en vooraanstaand wijnland. In een vorige bijdrage, 'De familienaam Van Wynsberge', hebben we het er al over gehad.

De beginfase van het bier dateert van zowat 10 000 jaar geleden en situeert zich in Babylonië. Daar had men de gewoonte om nieuw aangemaakte graanpap bij de oude, verzuurde overschot te mengen. Op die manier vergistte het mengsel waardoor alcohol ontstond.

De grondstoffen om bier en brood te maken zijn in oorsprong dezelfde. Bier wordt dan ook nog altijd 'een vloeibare boterham' genoemd.

Zoals overal ter wereld had, ook bij ons, bier brouwen oorspronkelijk maar een kleinschalige aanpak. Elke herbergier brouwde hier toen zijn eigen cleyn bier. Dit was bier met een laag alcoholgehalte en het werd niet buiten de eigen herberg verkocht (We kennen nog altijd de zegswijze 'dat is geen klein bier'). Zowat iedereen, arm of rijk, dronk thuis toen nog tafelwijn of karnemelk. Men moest op café gaan om bier te drinken. Water drinken was in die dagen bepaald gevaarlijk, daar kreeg men difterie of cholera van. Het was nog hoofdzakelijk oppervlaktewater dat als drinkwater in aanmerking kwam, maar hierin kwam ook alle mogelijke, zowel huishoudelijk als dierlijk afval terecht waardoor dit water zeer sterk bacteriologisch vervuild was. En waar er al een waterput was, lag deze doorgaans niet zo ver van de beerput. Van water drinken werd men ziek. Vergelijk deze situatie maar met de huidige toestand in de ontwikkelingslanden waar zuiver drinkwater nog steeds een groot probleem is.

Aan die kleinschalige bierproductie kwam abrupt een einde toen in 1659 door de 'Vrede van de Pyreneeën' - op het eind van de Frans-Spaanse oorlog - de druiventeelt als nijverheidsgewas in onze streek verboden werd en de wijnbouw hier verdween.

Als dorstlesser was er toen maar één goed alternatief: bier.

Het hoofdbestanddeel van bier is water en omdat bij het brouwproces het water gekookt wordt zijn ook alle microben gedood. De behoefte aan meer bier deed grotere brouwerijen ontstaan. Zo werd bijvoorbeeld in 1668 aan het veer te Schellebelle een nieuw huis, 'De Paele' genaamd, gebouwd. Uit de inventaris van 1690 blijkt dat het, voor die tijd, om een grote brouwerij ging waarvan het bier ook buiten de eigen herberg verkocht werd. Bij gebrek aan huisnummers werd, ten behoeve van de belastingambtenaren, elk handelshuis met een uithangbord aangeduid waarop het symbool van de belangrijkste handelsactiviteit was afgebeeld. Bij brouwers was dit de pael (grote roerspaan gebruikt voor het mengen van het brouwsel, zoals te zien op het etiket van Hoegaarden).

Het bier van toen is nog best te vergelijken met ons huidig tafelbier en het werd met liters gedronken. Uit rekeningen van kloosters en gasthuizen blijkt dat drie tot vijf liter bier, per dag per persoon, een normale portie was.

Gezien het lage alcoholgehalte en de nog open bewaarmethodes was dit bier maar zeer beperkt, hoogstens één maand, houdbaar. Daarnaast waren, zeker in de winterperiode, de verbindingswegen zeer moeilijk berijdbaar zodat een stabiele bevoorrading van elders vrijwel onmogelijk was. Hierdoor ontstonden in elk dorp, zelfs in elk min of meer afgelegen gehucht, één of meerdere brouwerijen.

Eigen bier was voor de plaatselijke gemeenschap levensnoodzakelijk en de brouwer was dan ook een man van aanzien. Dit blijkt ondermeer uit het feit dat generaties na elkaar de brouwer ook de burgemeester van het dorp was. In Oosteeklo was dit niet anders.

Sinds 2008 is er in Oosteeklo opnieuw een eigen brouwerij en is Stefaan De Decker de enige huisbrouwer in de gemeente Assenede. Burgemeester Philippe De Coninck weze dus gewaarschuwd bij de volgende gemeenteraadsverkiezingen.

Vanaf 1900 kent men de opkomst van de pils- en streekbieren en er is ook nog de unieke Lambiek/Geus, maar dat is een ander verhaal.

Heb je als lezer een heemkundig item dat je verduidelijkt of uitgelegd wil zien? Stuur het naar 'De Orde van de Smoutpot' Ledestraat 38, E-mail: ordevandesmoutpot@oosteeklo.be.

 

Bron: Oosteeklo Vandaag
Datum: 2010-02-03

Top

Deze website kwam tot stand door de medewerking van: btwebdesign - Drukkerij Stoop - Garage Marc Van de Voorde - H. Wauters-Ingels Bankagent, verzekeringsmakelaar, kredietmakelaar - KBC - MPH computers - Optiek Brigitte Roebben - Record Bank-kantoor Bogaert bvba - Roomijs en diepvriesproducten Jan Bekaert - Sanitair Armin De Craemer - Sanitair Hebbrecht-Laureyns bvba - Sanitairinstallateur De Meester-Vispoel - Tweewielers De Causmaecker - Uitvaartverzorging De Wyn-Funerarium De witte eik - VDsoft BVBA - Walter Van De Velde - Zucara Groep -