2741 inwoners
2 bezoekers online
   
 
juni 2018


9

Oosteeklo Vandaag: kaantjes uit de Smoutpot

Iets over ‘de zandrug’.

Iets over ‘de zandrug’.

Op 19 en 20 maart wordt in Oosteeklo een bos geplant op de zuidkant van 'De Zandrug'

De geologische ontwikkeling die leidde tot het ontstaan van deze zandrug heeft niet alleen de morfologische (vormkundige) structuur - en dus het landschap - van het noorden van Oost- en Zeeuws-Vlaanderen bepaald, maar ook de benedenloop van de Schelde en haar bijrivieren.

Om hierover iets zinnigs te vertellen moeten we ver, heel ver teruggaan in onze tijdrekening.

Twee miljoen jaar geleden was het klimaat op aarde warm, er was geen poolijs. Het grootste deel van België was overspoeld door een ondiepe zee, zowat tot aan de Samber-Maas-lijn in de Ardennen. Toen kwamen de ijstijden er aan. Door het kouder wordende klimaat ontstonden de ijskappen en begon de zee zich stilaan terug te trekken in noordwestelijke richting tot onze huidige kustlijn ontstond. Mede door de afwisseling tussen de opeenvolgende ijstijden gebeurde dit terugtrekken niet vloeiend maar in verschillende fasen en die zijn in het huidige rivierennet van het Scheldebekken nog duidelijk te zien. De stroomrichtingen van de Gete, Dijle, Zenne, Dender, Bovenschelde en Leie zijn allemaal noordoostelijk georiënteerd en liggen vrijwel evenwijdig met onze huidige kustlijn.

Het terugtrekkende water liet veel zand achter, maar ook kleiplateaus o.a. rond Boom, het Waasland (Steendorp), Kortrijk en Maldegem (Kleit).

Vanaf 800.000 tot 400.000 jaar geleden werd ten noorden van Gent 'De Vlaamse Vallei' gevormd. Dit rivierdal was 20 m diep en - op het smalste deel - 30 km breed. In een groot, breed estuarium stroomde de Schelde door dit dal naar het noorden en boog verderop af in noordwestelijke richting naar zee. De Leie en de Rupel met de andere zijrivieren, sloten rond Gent bij de Schelde aan.

De laatste ijstijd (Würm-ijstijd of Weichseliaan, 130.000 tot 12.000 jaar geleden) was één van de koudste. Het poolijs kwam ongeveer tot halfweg Nederland. De duizenden meters dikke landijsmassa's deden de zeespiegel zeer sterk dalen en legden grote delen van de Noordzee droog. Door die lage zeespiegel kenden onze rivieren een groot verval. De Vlaamse Vallei werd tot 100 meter onder het huidige zeeniveau uitgesleten.

Het ijzige klimaat had hier nog een ander gevolg: de bodemvegetatie werd te gering om het grondoppervlak tegen erosie te beschermen. Het landschap van het Vlaanderen van toen valt best te vergelijken met een boomloze arctische steppe. De wind kreeg vrij spel met het losliggende zand en het rivierdal werd stelselmatig gevuld met stuifzand.

Tegen het laatste kwart van de jongste ijstijd was de Vallei reeds helemaal opgevuld tot op het huidig niveau: 5 tot 7 meter boven de zeespiegel. De oppervlakte-erosie bleef voortduren. Löss (fijne leem) werd afgezet in de Limburgse Kempen, stuifduinen van rivierzand kwamen er in de Noorderkempen en ook dichter bij ons: o.a. in Wetteren (komt van 'Wetrha' = witte heuvel), in Heusden (de 'zandberg') en op nog zo veel meer plaatsen.  

Ongeveer 20.000 jaar geleden gebeurde iets zeer belangrijks dat bepalend werd voor gans het Scheldebekken. Op het smalste stuk van de Vlaamse Vallei - en met de kleiplateaus van Stekene en Maldegem als bruggenhoofd - werd 'De Zandrug' opgewaaid die 2 tot 3 km breed en tot 3 m hoog zou worden. De Schelde met haar bijrivieren, die nog steeds door dit dal stroomde, werd geleidelijk afgedamd. Hierdoor begonnen de binnenwateren te stijgen en ontstond er een zompig binnenmeer. Naar wordt aangenomen was het de Rupel die als eerste begon over te lopen en die op die manier er in slaagde door de Boomse klei het 'doorbraakdal van Hoboken' te forceren.

Daarop begon de Schelde tussen Gent en Rupelmonde in oostelijke richting - in de vroegere bedding van de Rupel - te stromen om verder, samen met de Rupel en de andere bijrivieren via Antwerpen, haar weg naar zee te zoeken.

Het Scheldebekken, zoals wij het nu kennen, kwam toen tot stand.

Waarom is dit nu allemaal zo belangrijk dat we dat persé moeten weten?

Ten eerste: omdat dit parate kennis is en ten tweede: omdat later op die fameuze zandrug de 'Antwerpse Heirweg' aangelegd werd waaraan ondermeer Oosteeklo zijn ontstaan te danken heeft. Maar hierover zullen we het later nog wel eens hebben.

Heb je als lezer een heemkundig item dat je verduidelijkt of uitgelegd wil zien? Stuur het naar 'De Orde van de Smoutpot' Ledestraat 38, E-mail: ordevandesmoutpot@oosteeklo.be.

Bron: Oosteeklo Vandaag
Datum: 2010-03-07

Top

Deze website kwam tot stand door de medewerking van: btwebdesign - Drukkerij Stoop - Garage Marc Van de Voorde - H. Wauters-Ingels Bankagent, verzekeringsmakelaar, kredietmakelaar - KBC - MPH computers - Optiek Brigitte Roebben - Record Bank-kantoor Bogaert bvba - Roomijs en diepvriesproducten Jan Bekaert - Sanitair Armin De Craemer - Sanitair Hebbrecht-Laureyns bvba - Sanitairinstallateur De Meester-Vispoel - Tweewielers De Causmaecker - Uitvaartverzorging De Wyn-Funerarium De witte eik - VDsoft BVBA - Walter Van De Velde - Zucara Groep -