2744 inwoners
4 bezoekers online
   
 
januari 2018


9

Oosteeklo Vandaag: kaantjes uit de Smoutpot

De mei op het dak.

De mei op het dak.

We hebben het opnieuw kunnen bewonderen. De daktimmer van de nieuwbouw van de Braamhoeve was beëindigd en 'de mei werd gestoken': een tak met groene bladeren wordt in de nok getimmerd zodat hij flink boven het dak uitsteekt. Dit is een oeroud gebruik dat nog in gans Europa voorkomt maar zowat overal aan het verdwijnen is.

De correcte benaming voor deze groene tak is: 'richtmei'. Dit samengesteld woord vergt enige uitleg met name over de vroegere bouwtechniek.

- De eerste lettergreep komt van oprichten. Een huis wordt nog steeds 'opgericht' en dat was vroeger letterlijk te nemen.

Eeuwenlang woonde men in vakwerkhuizen. Dit waren huizen waarvan de muren bestonden uit houten geraamten en waarbij de vakken tussen de balken opgevuld werden met wilgenvlechtwerk dat bestreken werd met een mengsel van gesneden stro en leem. De wanden werden van te voren op de grond ineengetimmerd en ijzeren nagels kwamen er niet aan te pas. De balken werden aaneengesloten met uitsparingen en verbonden met grote houten tappen die men er ook kon uithalen. Wanneer al het balkwerk van de muren klaar was - en zoiets kon jaren duren - werd het huis opgetrokken, 't is te zeggen, met man en macht werden de geraamten recht getrokken en op elkaar gericht. Daarna kwam de afwerking. Onze zegswijze dat een huis wordt 'opgetrokken, vindt hier zijn oorsprong.

Hierbij nog even vermelden dat een huis vroeger een roerend goed was. Wanneer men moest verhuizen brak men zijn huis af en richtte het elders opnieuw op. Al het balkwerk was gemerkt zodat men niet te veel moest zoeken welke delen bij elkaar hoorden. Vanaf de 18de eeuw kwamen er meer en meer stenen huizen en werd een huis een onroerend goed.

- Het oprichten van dit soort huizen gebeurde bijna uitsluitend in de maand mei. Men leefde toen nog in een hoofdzakelijk agrarische maatschappij. De zomer- en oogstmaanden waren voor de boeren te druk. Men had niet de tijd om aan een huis te timmeren. In het najaar werd het graan gedorst en werd het noodzakelijke stro voor de dakbedekking netjes gesorteerd en klaargelegd. In de wintermaanden had men niet veel omhanden, dus tijd om bomen te vellen de balken te zagen of vierkant te kappen en de muurwanden in elkaar te passen. Tegen de maand mei was alles klaar en kon er gericht worden. Gans de buurtschap kwam hierbij helpen en op korte tijd was het gebint af. Maar vooraleer het stro op het dak kwam werd de mei gestoken en werd er uitbundig gefeest. De bouwheer trakteerde de timmerlui en al de werkkrachten die geholpen hadden.

De richtmei is steeds een tak met groene bladeren (in sommige streken ook een naaldboom) of een verse bos bloemen en werd vroeger versierd met flikkerende linten.

Het 'steken' van de richtmei - de tak of bloementuil wordt hoog in de lucht gestoken - is een Germaans gebruik en in oorsprong een vruchtbaarheidsritueel. De ontloken natuur werd gehuldigd en om een vruchtbare oogst gevraagd.

Bij een nieuwbouwhuis evolueerde het gebruik als symbool om voorspoed te vragen voor het huis en zijn bewoners. Het huis zou hierdoor gevrijwaard worden van donder en bliksem - in christelijke gezinnen nam de groene gewijde palmtak die taak over - en door de linten werden de boze geesten en heksen afgeschrikt. 

Niet alleen bij nieuwe huizen komt of kwam dit gebruik voor. Nog begin vorige eeuw was het bij drukkers gebruikelijk om bij de aanvang van een belangrijk drukwerk een groene tak op de drukpers te steken.

Heb je als lezer een heemkundig item dat je verduidelijkt of uitgelegd wil zien? Stuur het naar 'De Orde van de Smoutpot' Ledestraat 38, e-mail: ordevandesmoutpot@oosteeklo.be.

Bron: Oosteeklo Vandaag
Datum: 2010-07-01

Top

Deze website kwam tot stand door de medewerking van: btwebdesign - Drukkerij Stoop - Garage Marc Van de Voorde - H. Wauters-Ingels Bankagent, verzekeringsmakelaar, kredietmakelaar - KBC - MPH computers - Optiek Brigitte Roebben - Record Bank-kantoor Bogaert bvba - Roomijs en diepvriesproducten Jan Bekaert - Sanitair Armin De Craemer - Sanitair Hebbrecht-Laureyns bvba - Sanitairinstallateur De Meester-Vispoel - Tweewielers De Causmaecker - Uitvaartverzorging De Wyn-Funerarium De witte eik - VDsoft BVBA - Walter Van De Velde - Zucara Groep -