2741 inwoners
2 bezoekers online
   
 
juni 2018


9

Oosteeklo Vandaag: kaantjes uit de Smoutpot

Over hernieuwbare energie en ons molenpatrimonium

Over hernieuwbare energie en ons molenpatrimonium

De discussie over hernieuwbare energie wordt op de diverse terreinen gevoerd. Hierbij staan vooral de zonnepanelen en windturbines in de belangstelling. Wat bij mijn weten in nog geen enkel forum ter sprake is gekomen, is het feit dat, tot pakweg 250 jaar geleden, alle energie hernieuwbaar was. Eeuwenlang kenden we maar drie energieleveranciers: spierkracht van mens of dier, wind- en watermolens. Vlaanderen bezit nog steeds een belangrijk molenpatrimonium, maar het is nog slechts een fractie van wat het ooit geweest is.

Watermolens

Watermolens kende men al van in de vroege oudheid en zijn over de ganse wereld verspreid. Ze werden vooral aan beken met een constant verval geïnstalleerd. Naar gelang de aandrijving onderscheidt men boven- of onderslagmolens. In onze gekende beekvalleien resten er ons nog prachtexemplaren. Er is echter nog een derde type watermolen dat dienstig is in stroombekkens met een gering verval: de turbinemolen, het rad ligt hier horizontaal in het water. Dit soort watermolen is zeer zeldzaam. Een uniek exemplaar hiervan bevindt zich nog te Schellebelle, maar hij is in een erbarmelijke staat: het molenhuis is ingestort, de watergang toegeslibd en het molenrad ligt te roesten in de modder.

Aan getijdenrivieren in het laagland kwamen ook nog getijdenmolens voor: bij vloed werd het water gestockeerd waarvan de kinetische energie bij eb benut werd. Dergelijke molens waren 12 uur per dag in gebruik; ze waren niet afhankelijk van de neerslag, noch van watergebrek wanneer een stroomopwaartse molenaar 'over zijn peil' gegaan was en dus waren ze veel bedrijfszekerder. Bij mijn weten ligt aan de Vliet te Rupelmonde de enige site van een getijdenmolen die in Vlaanderen nog rest, maar ooit kende het Scheldebekken meer dan 32 van deze getijdenmolens.

Windmolens

Windmolens is een ander verhaal. Waarschijnlijk werd het concept door de eerste kruisvaarders meegebracht uit het Midden-Oosten. In 'Le Veil Rentier d' Audenarde' (rond 1275) en in het handschrift nr. 1175 van de koninklijke bibliotheek van Brussel (eveneens rond 1275) staan de oudst gekende afbeeldingen van windmolens in onze contreien. Het zijn standaardmolens, met alles er op en er aan, zoals we ze bijna 800 jaar later nog steeds kennen. In het naburige Lembeke staat er zo een en op de stadswallen van Brugge, bij de kruispoort, zijn er nog twee te bezoeken. Maar, zoals al aangehaald, rest nog slechts een fractie van wat het ooit geweest is. Ter verduidelijking: Gent telde in 1830 nog 45 stadsmolens en Brugge had er in 1860 nog 34. 'Standaardmolens' hebben hun beperkingen: de wieken zitten vast aan het molenhuis en dus moet de ganse constructie naar de wind kunnen gedraaid worden. Ze konden dus enkel in hout rond een staak: 'de standaard', opgebouwd worden.

In 1573 (of was het 1582) kwam hier verandering in. Molenbouwer Lieven Andries uit Moerbeke-Waas vond een gans nieuw concept uit: de 'bovenkruier', de molenwieken zitten vast aan de molenkop en enkel dit molengedeelte moet naar de wind gedraaid (kruien) worden. Aangezien het molenhuis nu op de grond staat is het veel stabieler en veel minder onderhevig aan de gevolgen van noodweer. Meteen kunnen er ook stenen en grotere windmolens gebouwd worden. De molen van Ertvelde is een bovenkruier.

Deze inventie was revolutionair voor zijn tijd en verspreidde zich over gans Europa. Men beschikte nu over een, voor die tijd, goedkope en betrouwbare energieleverancier. Het was dit soort molen dat o.a. gebruikt werd, door middel van de vijs van Archimedes, voor het 'bemalen' (oorspronkelijk werden molens bijna uitsluitend gebruikt om granen te malen) en in cultuur brengen van natte gronden. De ganse wereld kent het plaatje van de typisch houten achtkantige 'Hollandse koffiepotmolen' die de Nederlandse polders heeft drooggelegd, maar de architect ervan was wel een Vlaming. In Nederland waren er ooit ongeveer 10.000 van deze molens in gebruik. Bij ons werden De Moeren bij Veurne ermee drooggelegd, in Frankrijk aan de westkust onder andere De Landes (van het Nederlandstalige woord 'land'), nabij Rome de Pontijnse moerassen en zomeer.

Aan het nieuwe model werd nog wel een paar verbeteringen aangebracht: de wieken werden 'verdesterd' zodat de windenergie beter benut werd en er kwam een 'binnenkruier' zoals de molen van Wippelgem. Het naar de wind kruien van de molenwieken gebeurt hier door middel van een raderwerk in de molenkop, de buitenstellage is niet meer nodig.

In Oosteeklo stonden ooit twee windmolens, één in de Ertveldsesteenweg en één in de Molenhoek. De straatnaam is nog het enige dat er aan herinnert.

Vooraleer men her en der windmolenparken gaat inplanten en zonnepanelen ten koste van de gewone verbruiker subsidieert, kan men misschien eens overwegen om eerst en vooral onze vroegere, nog bestaande maar wegkwijnende groene energieleveranciers: de wind- en watermolens, te benutten en ze van een elektriciteitsproductie-eenheid voorzien die met het net verbonden is. Hierbij blijft mij het beeld voor ogen van de koeltorens van de kerncentrale van Doel met op de achtergrond nog een oude windmolen langs de Scheldedijk. Kernenergie staat meer en meer ter discussie. Misschien overleeft deze oude en groene stroom producerende windmolen de kerncentrale van Doel.

Guido Van der Eecken.

 

 

Bron: Oosteeklo Vandaag
Datum: 2011-12-04

Top

Deze website kwam tot stand door de medewerking van: btwebdesign - Drukkerij Stoop - Garage Marc Van de Voorde - H. Wauters-Ingels Bankagent, verzekeringsmakelaar, kredietmakelaar - KBC - MPH computers - Optiek Brigitte Roebben - Record Bank-kantoor Bogaert bvba - Roomijs en diepvriesproducten Jan Bekaert - Sanitair Armin De Craemer - Sanitair Hebbrecht-Laureyns bvba - Sanitairinstallateur De Meester-Vispoel - Tweewielers De Causmaecker - Uitvaartverzorging De Wyn-Funerarium De witte eik - VDsoft BVBA - Walter Van De Velde - Zucara Groep -